Οι άνθρωποι γνωρίζουν τα οφέλη του ύπνου για την ανάκληση της μνήμης εδώ και χιλιάδες χρόνια. Στην πραγματικότητα, η πρώτη καταγραφή αυτής της σύνδεσης χρονολογείται από τον πρώτο αιώνα μ.Χ. και τον Κουιντιλιανό ο οποίος είχε παρατηρήσει ότι το διάστημα μιας μόνο νύχτας αυξάνει σημαντικά τη δύναμη της μνήμης.

Τον τελευταίο αιώνα, οι επιστήμονες έχουν δοκιμάσει αυτή τη θεωρία πολλές φορές, διαπιστώνοντας συχνά ότι ο ύπνος βελτιώνει τη διατήρηση και την ανάκληση της μνήμης κατά 20 έως 40 τοις εκατό. Πρόσφατες έρευνες οδήγησαν τους επιστήμονες να υποθέσουν ότι το στάδιο 3 (βαθύς ύπνος χωρίς ταχεία κίνηση των ματιών ή ύπνος αργών κυμάτων) μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη βελτίωση της διατήρησης και ανάκλησης της μνήμης .

Απεικονιστικές και συμπεριφορικές μελέτες συνεχίζουν να δείχνουν τον κρίσιμο ρόλο που παίζει ο ύπνος στη μάθηση και τη μνήμη. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι ο ύπνος επηρεάζει τη μάθηση και τη μνήμη με δύο τρόπους:

Η έλλειψη ύπνου μειώνει την ικανότητα του ατόμου να συγκεντρώνεται και να μαθαίνει αποτελεσματικά.
Ο ύπνος είναι απαραίτητος για την εδραίωση μιας ανάμνησης, ώστε να μπορεί να ανακληθεί στο μέλλον.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι αναμνήσεων. Κάποιες βασίζονται σε γεγονότα, όπως το να θυμάστε το όνομα των πρωτευουσών των κρατών. Κάποιες είναι επεισοδιακές – βασίζονται σε γεγονότα της ζωής σας, όπως το πρώτο σας φιλί. Και ορισμένες αναμνήσεις είναι διαδικαστικές ή διδακτικές, όπως το πώς να οδηγείτε ποδήλατο ή να παίζετε πιάνο. Για να μετατραπεί μία πληροφορία ή ένα ερέθισμα σε μνήμη, πρέπει να συμβούν τρεις λειτουργίες, μεταξύ των οποίων:

Απόκτηση – μάθηση ή εμπειρία από κάτι καινούργιο.
Παγίωση — η μνήμη σταθεροποιείται στον εγκέφαλο
Ανάκληση — δυνατότητα πρόσβασης στη μνήμη στο μέλλον.

Τόσο η απόκτηση όσο και η ανάκληση είναι λειτουργίες που λαμβάνουν χώρα όταν είμαστε ξύπνιοι. Ωστόσο, οι ερευνητές πιστεύουν ότι ο ύπνος απαιτείται για την παγίωση μιας μνήμης, ανεξάρτητα από τον τύπο της μνήμης. Χωρίς επαρκή ύπνο, ο εγκέφαλός δυσκολεύεται περισσότερο να απορροφήσει και να ανακαλέσει νέες πληροφορίες. Οι επιστήμονες υποθέτουν ότι ο ύπνος παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των μακροπρόθεσμων αναμνήσεων. Σύμφωνα με τον M. Walker, καθηγητή νευροεπιστήμης και ψυχολογίας, οι μαγνητικές τομογραφίες δείχνουν ότι τα αργά εγκεφαλικά κύματα του ύπνου σταδίου 3 (βαθύς ύπνος NREM) χρησιμεύουν ως υπηρεσία ταχυμεταφορών, μεταφέροντας τις αναμνήσεις από τον ιππόκαμπο σε άλλες πιο μόνιμες θέσεις αποθήκευσης.

Μελέτες που αφορούν δοκιμασίες μνήμης δείχνουν ότι μετά από μία μόνο νύχτα ύπνου, ή ακόμη και έναν σύντομο μεσημεριανό υπνάκο, οι άνθρωποι αποδίδουν καλύτερα, είτε ακαδημαϊκά, είτε στο γραφείο, είτε στον αθλητικό χώρο, είτε σε μια αίθουσα συναυλιών.

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του ύπνου ο εγκέφαλος ανατρέχει στις πρόσφατες αναμνήσεις και αποφασίζει ποιες θα κρατήσει και ποιες όχι. Σύμφωνα με τον Stickgold, ειδικό νευροεπιστήμονα, κάποιες αναμνήσεις ενισχύονται σε αντίθεση με άλλες οι οποίες αποδυναμώνονται.

 

Οι αναμνήσεις φαίνεται να γίνονται πιο σταθερές στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια των βαθιών σταδίων του ύπνου. Μετά από αυτό, το REM -το πιο ενεργό στάδιο του ύπνου- φαίνεται να παίζει ρόλο στη σύνδεση σχετικών αναμνήσεων μεταξύ τους, μερικές φορές με απροσδόκητους τρόπους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ένας πλήρης νυχτερινός ύπνος μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση προβλημάτων. Ο ύπνος REM σας βοηθά επίσης στην επεξεργασία συναισθηματικά φορτισμένων αναμνήσεων, γεγονός που μπορεί να μειώσει την ένταση των συναισθημάτων.

Είναι γνωστό ότι οι συνήθειες του ύπνου τείνουν να αλλάζουν καθώς μεγαλώνουμε. Μια πρόσφατη μελέτη του διαπίστωσε ότι οι ενήλικες άνω των 60 ετών είχαν απώλεια 70% του βαθύ ύπνου σε σύγκριση με τους νέους ενήλικες ηλικίας 18 έως 25 ετών. Οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονταν περισσότερο να θυμηθούν πράγματα την επόμενη μέρα και η εξασθένιση της μνήμης συνδεόταν με τη μείωση του βαθέος ύπνου.

Είναι λοιπόν φανερό τι χρειάζεται να κάνουμε για να εξασφαλίσουμε την υγεία της μνήμης μας και να ενισχύσουμε τις αποδόσεις μας: να θέσουμε ως προτεραιότητα την υγιεινή του ύπνου.