Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός του οικονομικού αλφαβητισμού είναι η απόκτηση οικονομικών δεξιοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της προσωπικής οικονομικής διαχείρισης, του προϋπολογισμού, των δαπανών και των επενδύσεων, και των οικονομικών αποφάσεων που στηρίζονται στην κατανόηση της λειτουργίας των οικονομικών πόρων.

Όταν είμαστε οικονομικά εγγράμματοι, θέτουμε τα θεμέλια μιας ομαλής σχέσης με τα χρήματα και έχουμε τα εφόδια για ένα ταξίδι μάθησης που διαρκεί όλη μας τη ζωή. Ιδανικά, όσο νωρίτερα ξεκινήσουμε, τόσο καλύτερη και πιο ασφαλής θα είναι η οικονομική διαχείριση που θα ασκούμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Ένα μάθημα οικονομικού αλφαβητισμού στα σχολεία θα συνέβαλε στην απόκτηση δεξιοτήτων που επιτρέπουν στους ανθρώπους να λαμβάνουν έξυπνες αποφάσεις με τα χρήματά τους.

Δεδομένης της σημασίας των οικονομικών στη σύγχρονη κοινωνία, η έλλειψη χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού μπορεί να έχει πολύ αρνητικό αντίκτυπο στη μακροπρόθεσμη οικονομική επιτυχία ενός ατόμου. Παρόλο που η πρόσβαση στη γνώση με την πρόοδο της τεχνολογίας έχει γίνει πιο εύκολη από ποτέ,  οι έρευνες δείχνουν ότι ο οικονομικός αναλφαβητισμός παραμένει πολύ συνηθισμένος, με ένα εκτιμώμενο ποσοστό της τάξης του 75% να εξακολουθεί να θεωρείται «οικονομικά αναλφάβητο».

Ο οικονομικός αναλφαβητισμός μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες παγίδες, όπως τον εγκλωβισμό σε δάνεια ή τη δημιουργία χρέους, λόγω κακών αποφάσεων για δαπάνες, ή λόγω έλλειψης μακροπρόθεσμης προετοιμασίας. Η κακή οικονομική διαχείριση με τη σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε κακή πιστοληπτική ικανότητα, πτώχευση, κατάσχεση κατοικίας και άλλες σοβαρές συνέπειες. Φυσικά δεν πρέπει κανείς να αγνοείς τις κοινωνικές συνέπειες του οικονομικού αναλφαβητισμού  που συνδέονται με διαζύγια και διαλυμένες οικογένειες, εγκατάλειψη του σχολείου, εξάρτηση από ληστρικά δάνεια και κρατικές παροχές, προβλήματα υγείας (άγχος, κατάθλιψη, ανησυχία), έλλειψη στέγης κ.ά.

Υπάρχουν πέντε γενικές αρχές του οικονομικού αλφαβητισμού. Ο γενικός στόχος του οικονομικού αλφαβητισμού είναι να εκπαιδεύσει τα άτομα στο πώς να κερδίζουν, να ξοδεύουν, να αποταμιεύουν, να δανείζονται και να προστατεύουν τα χρήματά τους. Από τα καθημερινά έξοδα μέχρι τη μακροπρόθεσμη πρόβλεψη του προϋπολογισμού, ο οικονομικός αλφαβητισμός είναι καθοριστικός για τη διαχείριση αυτών των παραγόντων. Είναι σημαντικό να σχεδιάζετε και να αποταμιεύετε αρκετά ώστε να εξασφαλίζετε επαρκές εισόδημα κατά τη συνταξιοδότηση, αποφεύγοντας παράλληλα τα υψηλά επίπεδα χρέους που μπορεί να οδηγήσουν σε πτώχευση, αθέτηση πληρωμών και κατασχέσεις.

Σε γενικές γραμμές, το όφελος του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού είναι να ενδυναμώσει τα άτομα να λαμβάνουν πιο έξυπνες αποφάσεις. Πιο συγκεκριμένα, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός είναι σημαντικός για διάφορους λόγους:

1.     Ο οικονομικός αλφαβητισμός μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να επιτύχουν τους στόχους τους. Με την καλύτερη κατανόηση του τρόπου προϋπολογισμού και εξοικονόμησης χρημάτων, τα άτομα μπορούν να δημιουργήσουν σχέδια που θέτουν προσδοκίες, να τους κρατούν υπόλογους για τα οικονομικά τους και να επιτύχουν τους στόχους και τα όνειρά τους. Παρόλο που κάποιος μπορεί να μην είναι σε θέση να αντέξει οικονομικά ένα όνειρο σήμερα, μπορεί πάντα να αναπτύξει ένα σχέδιο για να αυξήσει καλύτερα τις πιθανότητες να το πραγματοποιήσει.

2.     Ο οικονομικός αλφαβητισμός μπορεί να αποτρέψει καταστροφικά λάθη. Οι φαινομενικά αθώες οικονομικές αποφάσεις μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που κοστίζουν στα άτομα χρήματα ή επηρεάζουν τα σχέδια ζωής. Ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός βοηθά τα άτομα να αποφύγουν να κάνουν λάθη με τα προσωπικά τους οικονομικά.

3.     Ο οικονομικός αλφαβητισμός προετοιμάζει τα άτομα για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Ενώ η απώλεια μιας εργασίας ή η ύπαρξη ενός μεγάλου απροσδόκητου εξόδου έχουν πάντα οικονομικές επιπτώσεις, μπορούμε να αμβλύνουμε το πλήγμα εφαρμόζοντας εκ των προτέρων τον οικονομικό τους αλφαβητισμό, όντες έτοιμοι για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

4.     Ο οικονομικός αλφαβητισμός ενισχύει την αυτοπεποίθηση. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφή το να πάρετε μια απόφαση που αλλάζει τη ζωή σας χωρίς όλες τις πληροφορίες που χρειάζεστε για να πάρετε την καλύτερη απόφαση. Έχοντας οπλιστεί με τις κατάλληλες γνώσεις σχετικά με τα οικονομικά, τα άτομα μπορούν να προσεγγίσουν σημαντικές επιλογές ζωής με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση συνειδητοποιώντας ότι είναι λιγότερο πιθανό να βρεθούν προ εκπλήξεως ή να επηρεαστούν αρνητικά από απρόβλεπτα αποτελέσματα.