Έχετε δει ποτέ κάτι τόσο χαριτωμένο που να θέλετε να το δαγκώσετε;  Η “χαριτωμένη επιθετικότητα” είναι ένα αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο που ενδέχεται να βιώσει κανείς κάποια στιγμή στη ζωή του. Αναγνωρίζεται ως μια επιφανειακά επιθετική συμπεριφορά που προκαλείται όταν βλέπει κανείς κάτι υπερβολικά χαριτωμένο, όπως έναν μωράκι ή ένα ζωάκι. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται στην επιθυμία κάποιου να ζουλήξει, να δαγκώσει ή να τσιμπήσει κάτι χαριτωμένο. Σκεφτείτε κάποιον που ετοιμάζεται να ζουλήξει ένα κουτάβι ή να τσιμπήσει ένα μωρό ή κάποιον που θέλει να δαγκώσει παιχνιδιάρικα τον ερωτικό σύντροφό του. Όλα αυτά αποτελούν εκφάνσεις της χαριτωμένης επιθετικότητας. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις στην πραγματικότητα εμφανίζεται μια φυσική παρόρμηση που μας βοηθά να εξηγήσουμε γιατί μπορεί να κάνουμε πολλά παράξενα πράγματα ως αντίδραση σε έντονα συναισθήματα.

Το έργο-ορόσημο για τη μετέπειτα διερεύνηση του φαινομένου προκύπτει από την έννοια του  του παιδικού σχήματος (Kindchenschema) του Konrad Lorenz. Σύμφωνα με το οποίο ένα σύνολο χαρακτηριστικών του προσώπου και του σώματος των μωρών που θεωρούνται συνήθως χαριτωμένα, όπως το στρογγυλό πρόσωπο και τα μεγάλα μάτια, χρησιμεύουν για να παρακινήσουν τη συμπεριφορά φροντίδας στους ενήλικες. Το πλαίσιο αυτής της λειτουργίας αντανακλά την εξελικτική προσαρμογή που εξασφάλιζε τη φροντίδα των παιδιών από τους ενηλίκους και τελικά την επιβίωση του είδους. Παρόλα αυτά αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι γονείς έχουν περισσότερες πιθανότητες να βιώσουν χαριτωμένη επιθετικότητα σε σχέση με άτομα που δεν έχουν παιδιά ή το αντίστροφο.

Η χαριτωμένη επιθετικότητα είναι απλώς μια παρόρμηση. Αυτό που απουσιάζει είναι η επιθυμία πρόκλησης βλάβης. Δεν οδηγεί δηλαδή σε πραγματική βία. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν αρκετό αυτοέλεγχο για να μην πιέζουν πολύ δυνατά και να διατηρούν την επαφή σε ασφαλή επίπεδα. Είναι επομένως μια ασφαλής και υγιής παρόρμηση, με την προϋπόθεση φυσικά ότι το άτομο διατηρεί μια υγιή ψυχική κατάσταση και δεν προκαλεί κάποια βλάβη με τη συμπεριφορά του. Στην πράξη, αντιδράσεις, όπως το ουρλιαχτό ή το σφίξιμο της γροθιάς ή των δοντιών, που συχνά  συνοδεύουν τη χαριτωμένη επιθετικότητα, εξυπηρετούν τη διαδικασία του ελέγχου των συναισθημάτων και λειτουργούν προστατευτικά. Η λειτουργία επομένως που κυριαρχεί είναι μάλλον αυτή της συναισθηματικής ρύθμισης που διασφαλίζει ότι τα έντονα θετικά συναισθήματα δεν θα οδηγήσουν σε κάποια επιζήμια αποτελέσματα. Πιθανόν να αποτελεί και ένα είδος μηχανισμού αντιμετώπισης. Τα ερευνητικά δεδομένα δεν παρέχουν ακόμα ξεκάθαρες απαντήσεις ως προς την αιτιότητα.

Το φαινόμενο της χαριτωμένης επιθετικότητας έχει συζητηθεί σε ένα ευρύτερο επίπεδο ως χαρακτηριστικό παράδειγμα διμορφικής έκφρασης συναισθημάτων, δηλαδή εκφράσεις που σωματικά φαίνονται διαφορετικές από το συναίσθημα που βιώνει εκείνη τη στιγμή το άτομο. Όταν συμβαίνει αυτό, υπάρχει η παρουσία ενός έντονου συναισθήματος, αλλά συχνά το άτομο εκφράζει το αντίθετο αυτού. Αυτό μπορεί να παρατηρήσει κανείς και σε άλλες περιπτώσεις π.χ. όταν κάποιος νιώθει έντονη ευτυχία και τελικά αρχίζει να δακρύζει, όπως συμβαίνει στους γάμους ή τις γεννήσεις.

Όπως και να έχει, αυτό που χρειάζεται να κρατήσει κανείς στο μυαλό του είναι ότι η χαριτωμένη επιθετικότητα, παρότι δεν είναι ένα επικίνδυνο φαινόμενο, μεταδίδει μια πολύ ισχυρή συναισθηματική εμπειρία.